Dame in satijnen jurk aan haar toilette. Wat is haar geheim? Ontdek meerder lagen symboliek.
2024 – olieverf op 39 bij 52 cm houten paneel
Gerard ter Borch, (1617-1681) zijn werken worden ook wel satijntjes genoemd, staat voornamelijk bekend om zijn stofuitdrukking. Dat was al een reden om een keer een master studie te doen. En ook hier heb ik niet een kopie proberen te maken maar een eigen werk met elementen van Ter Borch.
In zijn werken kijkt niemand de kijker recht aan, het zijn dus geen gewone portretten. Het zijn taferelen, scenes uit het huiselijke leven van de welgestelde klasse. Vaak met heel veel symboliek.
Op die basis heb ik een geheel eigen compositie gemaakt. Laat ik de symboliek bij langs gaan.
Allereerst: de jongedame zit aan haar toilette, ze koketteert met de wereldse schoonheid. Aan haar voeten een hond – symbool van huwelijkse trouw- maar de hond slaapt, wat zegt dat over de kwaliteit van het huwelijk? Wat zegt het onbeslapen bed achter haar dan. Deze dame met satijnen jurk heeft een geheim.
Het blauwe tafelkleed is kuisheid – terwijl ze haar handen laat rusten op een groen kussen – wat dan weer vruchtbaarheid betekent. Naast haar zilveren voorwerpen (spreken is zilver) terwijl de meid met een gouden lampetkan aankomt. Dus de dame spreekt, de meid zwijgt. Dat de meid het gordijn aan de kant duwt kun je zien als teken dat er voor de meid niets verborgen blijft.
Onder de poot van de hond ligt een speelkaart, harten aas.
Boven het bed hangt een schilderij (van de leraar van Ter Borch overigens) waarin een oude dame deelt in het spel tric-trac – ze beheerst het spel.
In een ander (bestaand werk) van ter Borch zien we de tegenhanger: een officier die een brief schrijft. Daar is de hond wakker en ligt dezelfde kaart op de grond. Ook liggen er gebroken pijpjes – een spel met liefde maar niet zonder scherven.
Is hij het die haar de brief schrijft? Zie hoe het rode kleed weerschijnt in zijn metalen kuras precies waar zijn hart zit. Naast hem staat een andere officier met de bazuin op de rug.
Ik vond het uitvinden, toevoegen van deze lagen een fijn proces. Qua compositie heb ik op de doorkijkjes gelet die Ter Borch wel had maar nog niet zo verfijnd als bij Vermeer zijn. Niemand kijkt naar de toeschouwer, alsof je een toevallige passant bent die deze dame met satijnen jurk nu niet had moeten zien.
